Duinoord onder de Kurk
Van eind 2023 tot en met april 2025 is door Duurzaam Duinoord onderzoek gedaan wat het effect van Sedum-kurk dak is op de isolatie in de winter en koeling in de zomer. Daarnaast organiseerde we een kurkeninzamelingsactie met de jeugd om bewustzijn te creëren voor deze waardevolle grondstof. Dit project werd mogelijk gemaakt door de inzet van de vrijwilligers van Duurzaam Duinoord met steun van de gemeente Den Haag (Energie uit de Wijk Challenge).
In een gemiddeld huis gaat in de winter ongeveer 30% van de warmte verloren via het dak, wat zichtbaar is op de energierekening. Een oplossing is dakisolatie, maar dit is een grote investering die de VvE vaak voor zich uitschuift, zeker als het bitumen nog in goede staat is. Ook zien we vaak dat de verhuurder niet meewerkt. In de zomer komt juist 40% van de warmte binnen via het dak. Steeds meer mensen overwegen daarom een airco, wat veel energie kost. Een alternatief is een sedumdak, waarmee je de temperatuur in de ruimte eronder met gemiddeld 5 graden kunt verlagen. Helaas isoleert sedum in de winter nauwelijks. Een mogelijke oplossing is de combinatie van kurk (isolatie) en sedum (koeling).
De pilot
Opzoek naar een oplossing is Duurzaam Duinoord in contact gekomen met Earthkweek. Dit bedrijf produceert innovatieve kurk-sedum-cassettes in handzame afmeting van 50 x 33 cm en zijn makkelijk te leggen en verplaatsbaar en zelf verhuisbaar. Kurk is een bekend isolatiemateriaal dat al lang wordt toegepast. Ook is er veel onderzoek gedaan naar het koelende effect van sedum. De combinatie van sedum en kurk is echter nog weinig onderzocht. Daarom wilden we het effect van deze toepassing meten en vergelijken met een standaard grinddak. Door een jaar lang de temperatuur te meten, kunnen we vaststellen of en hoe groot het temperatuurverschil is. Onze hypothese: in de zomer warmt het kurk-sedumdak minder snel op, en in de winter houdt het de warmte vast.
Resultaten pilot
De verwachtingen kwamen uit. Op warme dagen warmt het kurk-sedumdak minder snel op dan het grinddak en blijft het aanzienlijk koeler. ’s Avonds geeft het dak de warmte geleidelijk weer af. In de winter zien we dat het kurk-sedumdak dag en nacht warmer blijft dan het grinddak. Hoe extremer de temperaturen, hoe groter het verschil.
Alle resultaten en inzichten vind je hier:
- Eindpresentatie
- Luister aflevering 31 van de Duurzaam Duinoord Podcast (hierin nemen we de presentatie door dus hou die er naast)
- Analyserapport (met dank aan Reinout Moes)
- Alle metingen in een dataset
Betrokkenheid van de buurt door de Kurkenjacht
We hebben de buurt op verschillende manieren betrokken, waaronder met de Kurkenjacht. Kurk groeit niet in Duinoord, maar de wijk is rijk aan kurk! Veel kurken liggen ongebruikt in keukenlades. Helaas kunnen ze maar op enkele plekken worden ingeleverd, mogen ze niet bij het GFT en belanden ze vaak bij het restafval. Zonde, want kurk is uitstekend te recyclen. Daarom hebben we de hulp ingeroepen van onze kurkjagers, die in juni 2024 maar liefst 15.000 kurken hebben ingezameld. Deze worden hergebruikt voor nieuwe, duurzame producten.
Wil je kurk blijven inzamelen?
- Bestel een spullenbak via www.spullenbak.nl
- Lever je kurken in bij een Odin locatie (Aert van der Goesstraat, Den Haag bijvoorbeeld)
- Of kijk op het kaartje van kurkrecyclebedrijf De Eker voor andere inzamelpunten in Nederland.
Dank aan onze partners en vrijwilligers
Met dank aan: Gemeente Den Haag, EarthKweek, De Eker en ProSuber. Ook daken danken iedereen die heeft bijgedragen en gesteund, en hopen dat we vanuit Duurzaam Duinoord een waardevolle bijdrage hebben geleverd aan het inzicht in de mogelijkheden en voordelen van kurk-sedum.
Wij hopen een inspiratiebron te zijn om kurk-sedum breed toe te passen en op te schalen, en daarmee bij te dragen aan een duurzamere, energiebesparende, circulaire, biodiverse, waterbufferende, fijnstof-filterende en groenere leefomgeving in Den Haag en daarbuiten.!
Update-jes
Mei 2025 (laatste update-je) - Op 10 mei 2025 vond de eindpresentatie plaats van het project Duinoord onder de Kurk. Daar hebben we aan een groep belangstellende de resultaten gedeeld van deze pilot. Daarmee sluiten we deze fase van de pilot af. De resultaten zijn terug te vinden via deze site.
Januari 2025 - De tijd vliegt! Maar er vliegt nog veel meer op het Kurk-Sedum dak. Vanaf juli 2024 heb ik daarom een camera opgehangen waarmee ik het vliegverkeer in de gaten kan houden. En bijna dagelijks zijn er gasten te vinden. Van allerlei soorten vogels tot een nieuwsgierige bij. Ook kan je zien dat de sedum steeds weer veranderd en zich aanpast aan het seizoen. Klink op de video hiernaast om een compilatie te zien van juli 2024 tot januari 2025.
September 2024 - De zomer gaat over in de herfst, een mooi moment om de tussenstand op te nemen. Ik kreeg bezoek van Johannes Frölich hij is Huizendokter en maakt informatieve video's over verschillende onderwerpen gerelateerd aan het verduurzamen van je huis. Ik heb hem mijn dak laten zien en vertelt over mijn ervaringen zover die nu voor handen zijn en wat mijn rol als klimaatburgemeester Den Haag inhoudt. Dit leverde een heel mooi overzicht van de pilot op en geeft je een inkijkje hoe het dak eruit ziet. Kijk ook eens naar Johanne's zijn andere videos en laat je inspireren voor nog meer duurzame ideeën !
Augustus 2024 - Op een rail-trip in Portugal en kwam ‘toevallig’ langs het gebied waar de kurk van de cassettes vandaan komt. Daar kreeg ik een rondleiding en bezocht ik een plantage en de kurkfabriek. De kurkeik beschermt het land tegen droogte, kan prima tegen een bosbrand en slaat CO2 op in de schors. De schors (kurk) wordt na 25 jaar voor het eerst keer geoogst. Daarna eens in de 7 jaar. De eerste oogst levert een ruwe kurk op die minder geschikt is voor bijvoorbeeld wijnkurken, maar die uitstekend verwerkt kan worden tot isolatiemateriaal. Door de kurk te ‘bakken’ zet de kurk uit als een soort popcorn. Door de vrijkomende harsen wordt het geheel bijeengebonden zonder enige toevoegingen. Een materiaal met een toekomst.... Een Portugees spreekwoord leert ons: diegene die om zijn kleinkinderen geeft, plant een kurkeik. Ik zou zeggen: diegene die om zijn kleinkinderen geeft, isoleert me kurk.
Juli 2024 - Het is inmiddels zomer en na een heel nat voorjaar begint de temperatuur te stijgen en breekt er een drogere periode aan. Een van de voordelen van een sedum dak is dat deze uitbundig kan bloeien. Binnen korte tijd verandert het groene dak in een bloementuin. Ook de bijeen hebben deze oase gevonden. Helaas heb ik zelf niet de hele dag uitzicht op mijn dak maar mijn buren lieten me weten dat ze elke dag genieten van het constant veranderende uitzicht. Leuk om te horen!
Juni 2024 - De kurkeninzamelingsactie georganiseerd door Duurzaam Duinoord was een groot succes. De kurkjagers hebben ongeveer 15.000 kurken verzameld. De actie maakte deel uit van het "Duinoord onder de kurk" project om de buurt te betrekken en bewust te maken van kurk als waardevolle grondstof. De inzameldag vond plaats op 1 juni 2024 tijdens de Go Green Markt en werd gepromoot via flyers aan 5000 adressen, de Duurzaam Duinoord nieuwsbrief en Hoplr. Vrijwilligers namen de kurken in ontvangst, wogen deze en deelden voor elke 100 gram lootjes uit. Prijzen zoals een refurbished PS5 (aangekocht met 12 maanden garantie via GooHoo) en diverse activiteiten werden verloot. De kurken worden verwerkt door onze partner De Eker. Kurken kunnen nog steeds ingeleverd worden bij Odin aan de Aert van der Goesstraat 35 of via www.spullenbak.nl, die gratis bij mensen thuis wordt gebracht en opgehaald.
Mei 2024 - De zon staat hoger, de dagen worden langer. We zien dat de temperatuur van het dakvlak grind behoorlijk omhoog schiet waarbij zon en sedum-kurk een aantalgraden lager blijft waarbij zon eerder piekt dan sedum-kurk.
April 2024 - Alhoewel het voorjaar tot nu toe vrij nat is geweest, worden de dagen langer en dat zien we terug in de metingen. Met name wanneer de zon voor langere tijd doorbreekt, is sedum in toenemende maten koeler dan grind. We zien ook steeds vaker een grotere temperatuurverschil waarbij de grind sneller opwarmt dan het dakvlak met sedum. De verschillen blijven nu beperk tot 1 graden, wij verwachten dat dit verschil groter gaat worden naarmate de zon langer gaat schijnen. Wat verder opvalt is dat het dakvlak met zonnepanelen nog veel warmer is dan grind. De hypothese dat dit dakvlak koeler zou blijven door de schaduw van panelen lijkt daarmee onjuist.
Maart 2024 - Het is al weer lente! We kijken terug op een korte vorstperiode, heel veel regen en langer wordende dagen. We hebben verschillen observaties. Zo zien we dat bij nat weer, het verschil tussen de dakvlakken klein zijn. Maar op het moment dat het echt koud gaat worden gaat dat vaak vooraf aan een droge periode. Door het opdrogen van de sedum-kurk lijkt het er op dat de isolatiewaarde toeneemt. Op moment dat de temperatuur stijgt zien we het omgekeerde maar in veel mindere mate. Tussentijdse conclusie is dat sedum-kurk altijd (enigszins) isoleert in vergelijking tot dak met grind. Maar op het moment dat het echt koud wordt, isoleert sedum-kurk substantieel. Het nadeel van opslaan van kou bij opwarming, lijkt beperkt.
Januari 2024 - Het meten is begonnen! We hebben een dashboard geprogrammeerd waarin de data van de sensoren zijn weergegeven in één beeld. Daarbij zie je op de y-as de temperatuur en op de x-as de tijd. De periode kunnen we aanpassen zodat we verschillende dagen kunnen vergelijken. In de afbeeldingen hiernaast staan een aantal voorbeelden wat we zoal hebben zien langskomen. We gaan de komende tijd kijken wat het effect van temperatuur is op de drie dakvakken in verloop van de tijd.
December 2023 - De sedum-kurk cassettes zijn gelegd. We hebben gebruikgemaakt van een daklift waarbij we begonnen met het verwijderen van de grindlaag. Er lag 5 cm grind, wat neerkomt op 75 kg per m2. In plaats daarvan zijn de sedum-kurk cassettes geplaatst, met een maximaal gewicht van 51 kg. Na het leggen van de wortelwerende laag konden de sedum kurk cassettes worden geplaatst. Deze hebben een afmeting van 50x33 cm. Voor een goede waterafvoer is er een rand van ongeveer 10 cm tussen de dakkoepels en schoorstenen vrijgelaten, die wordt opgevuld met grind. De sensoren zijn geplaatst en de pilot is van start gegaan. Los van de technische feiten oogt het dak gelijk aantrekkelijker met sedum-kurk!
November 2023 - Wij hebben een dashboard opgezet waarin de meetgegevens worden gevisualiseerd. Voor de techneuten onder ons volgt hier een uitleg hoe we dat hebben aangepakt: Om de meetgegevens vast te kunnen leggen, is een minicomputer (Raspberry Pi) gebruikt die via bluetooth de metingen van de 4 RuuvTag-sensoren ontvangt. Voor een goede ontvangst is de minicomputer zo dicht mogelijk tegen het plafond geplaatst en aangesloten op het netwerk middels een Devolo LAN-connector die is aangesloten op een ongebruikt lichtpunt. Qua software maken we gebruik van een data collector (RuuviCollector 3.8k) met een database (InfluxDB 686), waarbij de gegevens worden gevisualiseerd in een Grafana-dashboard (427)
Presentatie Duinoord onder de kruk en Jelle bij Den Haag FM, fragment 2 november 2023